توضیحات در خصوص افزایش قیمت مواد نفتی

کابل- 1448/3/10ه‍.ق قیمت مواد نفتی تنها به شرایط داخلی بازار یک کشور وابسته نیست، بلکه به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از تحولات بازارهای جهانی، قیمت نفت خام، میزان عرضه و تقاضا، هزینه‌های انتقال و ترانسپورت، مالیات، ارزش اسعار و سایر عوامل اقتصادی تأثیر می‌پذیرد.

چنان‌که مشاهده می‌شود، در روزهای اخیر قیمت مواد نفتی و گاز مایع در بازارهای کشور افزایش یافته است.

افغانستان در بخش مواد نفتی یک کشور وارداتی است و بخش عمده نیازمندی‌های خود را از کشورهای روسیه، ایران، ازبکستان، ترکمنستان، آذربایجان، قزاقستان و شماری از کشورهای دیگر تأمین می‌کند.

ازاین‌رو، هرگونه تغییر در قیمت این مواد در بازارهای منطقه‌ای و جهانی، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر بازار داخلی افغانستان نیز تأثیر می‌گذارد.

در حال حاضر، کاهش عرضه و افزایش تقاضا در بازارهای منطقه‌ای و جهانی از عوامل عمده افزایش قیمت مواد نفتی به‌شمار می‌رود.

میزان عرضه و تقاضا نقش اساسی در تعیین قیمت‌ها دارد؛ زمانی که عرضه کاهش و تقاضا افزایش یابد، به‌صورت طبیعی قیمت‌ها نیز افزایش می‌یابد.

در کنار این عوامل، کاهش عرضه مواد نفتی در کشورهای مبدأ، کاهش صادرات و وضع محدودیت‌های صادراتی نیز بر افزایش قیمت‌ها تأثیرگذار است.

به‌عنوان نمونه، روسیه یکی از کشورهای عمده صادرکننده مواد نفتی در جهان است؛ اما در پی حملات اوکراین بر شماری از تصفیه‌خانه‌ها و تأسیسات مهم نفتی این کشور و کاهش فعالیت برخی از این تأسیسات، عرضه مواد نفتی در بازار داخلی روسیه با فشار مواجه شده است.

در روزهای اخیر، گزارش‌هایی از کمبود سوخت در روسیه منتشر شده و این کشور برای تأمین نیاز بازار داخلی، واردات برخی محصولات نفتی را نیز آغاز کرده است.

از سوی دیگر، تاجران نیز فعالیت‌های تجارتی خود را متناسب با شرایط بازار و منافع اقتصادی تنظیم می‌کنند.

زمانی که قیمت مواد نفتی در بازارهای منطقه‌ای و جهانی افزایش می‌یابد، تاجران ممکن است با درنظرداشت منافع اقتصادی خود، محمولاتی را که پیش از این به افغانستان صادر می‌کردند، به بازارهای دیگر با قیمت بلندتر صادر کنند.

این وضعیت نیز می‌تواند یکی از عوامل افزایش قیمت مواد نفتی در بازار افغانستان باشد.

همچنان، هزینه‌های انتقال و ترانزیت مواد نفتی بر قیمت نهایی این مواد تأثیر می‌گذارد.

افغانستان بخش قابل‌توجهی از مواد نفتی مورد نیاز خود را از طریق حمل‌ونقل زمینی وارد می‌کند؛ ازاین‌رو، افزایش هزینه‌های ترانسپورت، ترانزیت، بارگیری، تخلیه و سایر هزینه‌های مرتبط می‌تواند بر قیمت نهایی مواد نفتی تأثیرگذار باشد.

قابل یادآوری است که با بررسی وضعیت چند ماه گذشته، قیمت مواد نفتی در بازارهای جهانی و منطقه‌ای، تحت تأثیر عوامل یادشده، افزایش یافته بود؛ اما تأثیر این افزایش بر بازار افغانستان تا روزهای اخیر به همان میزان محسوس نبود.

دلیل عمده این امر، موجودیت مقدار کافی مواد نفتی در ذخایر سکتور خصوصی و امارتی کشور بود و نیازمندی‌های بازار تا حد زیادی از همین ذخایر تأمین می‌شد.

در مقایسه با قیمت مواد نفتی در شماری از کشورهای آسیایی نیز تفاوت قابل ملاحظه‌ای مشاهده می‌شود.

بر اساس ارقام ارائه‌شده، در ازبکستان قیمت هر لیتر پترول حدود ۹۵.۳ افغانی و دیزل حدود ۸۱ افغانی است؛ در تاجیکستان نیز قیمت هر لیتر پترول حدود ۹۱.۷ افغانی و دیزل حدود ۱۱۲.۶۶ افغانی می‌باشد.

در عین حال، اطلاعات تازه نشان می‌دهد که بازار سوخت در کشورهای آسیای مرکزی نیز تحت تأثیر محدودیت عرضه و تحولات بازار منطقه قرار گرفته است.

با این حال، مقایسه قیمت مواد نفتی میان کشورها باید با درنظرداشت شرایط اقتصادی، مالیات، هزینه‌های انتقال، سیاست‌های قیمتی و میزان حمایت دولتی انجام شود.

کشورهایی که از ظرفیت استخراج و تولید نفت در داخل برخوردارند، در برخی موارد از سوی حکومت‌های خود از سبسایدی و سایر برنامه‌های حمایتی برخوردار می‌شوند و قیمت مواد نفتی در بازار داخلی آنان الزاماً با قیمت‌های بازارهای جهانی و منطقه‌ای یکسان نیست.

به‌عنوان نمونه، در ایران و ترکمنستان قیمت مواد نفتی در بازار داخلی در برخی موارد نسبت به قیمت‌های جهانی و منطقه‌ای پایین‌تر است؛ اما این قیمت‌ها مربوط به بازار داخلی همان کشورها بوده و نرخ صادراتی مواد نفتی بر اساس شرایط عرضه و تقاضا در بازارهای منطقه‌ای تعیین می‌گردد.

شرکت نفت و گاز افغانستان، تحت ریاست عمومی شرکت‌های، تلاش می‌کند تا با هماهنگی ادارات ذی‌ربط و سکتور خصوصی، وضعیت بازار مواد نفتی را به‌صورت مستمر و همه‌جانبه نظارت نموده و در راستای تأمین ثبات عرضه، تأمین نیازمندی‌های کشور و مدیریت بهتر بازار، اقدامات مؤثر و لازم را روی دست گیرد.